FA EN
معرفی صنایع دستی

معرفی صنایع دستی

در دایره المعارف "بریتانیکا"، ضمن تعریف معنای واژه صنایع دستی امده است که: «صنایع دستی به ان گروه از صنایع گفته میشود که مهارت، ذوق و بینش انسان در تولید آن نقش اساسی دارد» و از دیدگاه "استاد علی اکبر دهخدا" صنایع دستی عبارت است از: «آنچه با دست ساخته میشود، از پارچه وقالی، ساخته های فلزی و غیره؛ مقابل صنایع ماشینی»، و "استاد دکتر محمد معین" را عقیده بر این است که: «صنایع دستی، شامل صنعتهایی که دست در آن دخیل است مانند پارچه بافی و قالیبافی میشود».

اگرچه با توجه به خصوصیات و ابعاد گوناگون اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی صنایع دستی، شاید نتوان تعریف دقیق و پذیرفتنی از سوی همه صاحبان ذوق و اندیشه برای صنایع دستی ارائه داد، اما از میان تعریفهای گوناگون که تا کنون از صنایع دستی ارائه شده، میتوان دو تعریف زیر را که مورد توجه بیشتر اساتید نیز قرار گرفته است، دقیقتر و جامعتر دانست.

«صنایع دستی به آن رشته از صنایع اطلاق میشود که تمام یا قسمتی از مراحل ساخت فرآورده های ان با دست انجام گرفته و در چارچوب فرهنگ و بینشهای فلسفی و ذوق و هنر انسانهای هر منطقه با توجه به میراثهای قومی آنان ساخته و پرداخته میشود.» (1384- شورای صنایع دستی ایران)

«صنایع دستی به مجموعه ای از "هنر- صنعت"ها اطلاق میشود که عمدتا با استفاده از مواد اولیه بومی و انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید، به کمک دست و ابزار دستی موجب تهیه و ساخت محصولاتی میشود که در هر واحد آن، ذوق هنری و خلاقیت فکری صنعتگر سازنده به نحوی تجلی یافته و همین عامل وجه تمایز اصلی اینگونه محصولات از مصنوعات مشابه ماشینی و کارخانه ای است.» (1362- گروهی از کارشناسان سازمان صنایع دستی ایران)

ویژگی های صنایع دستی:

با توجه به تعاریف ارائه شده برای صنایع دستی، میتوان ویژگیهای زیر را برای محصولات دست ساخته قائل شد

- ضرورت انجام بخشی از مراحل اساسی تولید با دست و یا ابزار و وسائل ساده و دستی

صاحبنظران بر این عقیده اند که اگرچه برای تولید هریک از فرآورده های دستی، مراحل متعددی طی میشود ولی انجام کلیه این مراحل با دست و ابزار و وسائل دستی الزامی نیست و اگر تنها بخشی از مراحل اساسی تولید یعنی مراحلی که حضور صنعتگر هنرمند در آن تعیین کننده و اساسی است به این طریق انجام شود محصول تولید شده با توجه به مواردی که در تعریفها آمده، صنایع دستی محسوب میشود.

- حضور موثر، خلاق، مستقیم و بی واسطه انسان در تولید و شکل بخشیدن به اثر تولیدی و امکان ایجاد تنوع و اجرای طرحهای مختلف در مرحله ساخت اینگونه فرآورده ها.

- لزوم تامین بخش عمده مواد اولیه مصرفی (حدود 90 درصد) از منابع داخلی.

- برخورداری از بار فرهنگی (ضرورت استفاده از طرحهای اصیل و بومی و نیز برخورداری آثار از رنگها و رنگ آمیزیهای سنتی)

- بی نیازی از سرمایه گذاری عمده در مقایسه با دیگر صنایع.

- ناهمانندی و عدم تشابه فرآورده های تولیدی با یکدیگر.

- داشتن ارزش افزوده بسیار در مقایسه با دیگر صنایع

از آنجا که صنایع دستی معمولا کار و تلاش بسیاری می طلبد و بخش عمده قیمت تمام شده آن نیز تنها دستمزد مادی کار خلاقانه و هنرمندانه انسان است و مواد اولیه مصرفی، در مقایسه با هنر صنعتگر نقش چندانی در قیمت اثار تولیدات صنایع دستی ندارد، بنابراین، ارزش افزوده صنایع دستی به مراتب بیش از سایر صنایع است.

- قابلیت ایجاد و توسعه در مناطق مختلف (شهر، روستا و حتی در جوامع عشایری)

قابلیت انتقال تجربه ها، رموز و فنون تولیدی به صورت سینه به سینه، مادر و فرزندی، پدر و فرزندی، استاد و شاگردی و سرانجام با بهرگیری از شیوه و روشهای علمی و براساس آموزشهای مدون در سطح مدارس و دانشگاه ها

- بی نیازی به کارشناس و متخصص خارجی، با توجه به در اختیار داشتن همه تخصصها و مهارتهای لازم در داخل کشور

انواع طبقه بندی صنایع دستی:

صنایع دستی ایران از جهات مختلف طبقه بندی شده است اما به نظر میرسد دو طبقه بندی بیشتر مورد توجه اساتید قرار گرفته است؛

-طبقه بندی اول بر اساس روش و تکنیک ساخت فرآورده های دستی انجام پذیرفته

-طبقه بندی دوم بر مبنای مواد اولیه بکار رفته در ساخت محصولات صنایع دستی است؛ که در این مورد 16 گروه ذیل قابل دسته بندی میباشد:

* چاپهای سنتی روی پارچه (کلیه پارچه هایی که بوسیله قلمو، مهر و نظایر آن رنگ آمیزی شده و نقش میپذیرد، جزء چاپهای سنتی به حساب می آیند، مانند قلمکاری، چیت سازی، چاپ کلاقه ای (باتیک))

* آبگینه (شیشه گری) * بافته های داری * پوشاک سنتی * صنایع دستی چرمی * صنایع دستی چوبی و حصیری * صنایع دستی سفال، سرامیک و کاشی * صنایع دستی سنگی * صنایع دستی دریایی * صنایع دستی فلزی * صنایع دستی کاغذی * صنایع دستی معماری و وابسه به معماری * صنایع دستی نساجی و بافته های سنتی * نمد مالی * صنایع دستی رودوزیهای سنتی * صنایع دستی تلفیقی



برگرفته از دایره المعارف عمومی رشته های صنایع دستی ایران


www.Be-Sun.ir

قلمکاری اصیل «بی سان» (بوسیله قلم) هدیه، سوغات و صنعت دست فاخر و نفیس اصفهان


آدرس «بی سان» مارکت: اصفهان سیتی‌سنتر، طبقه همکف، آتریوم مرکزی
Top